काठमाडौं। त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) अन्तर्गत व्यवस्थापन संकायको स्नातकोत्तर तह (एमबीएस) प्रथम सेमेस्टरको अर्गनाइजेसनल बिहेबियर विषयको साउन ८ गते सम्पन्न परीक्षाको प्रश्नपत्र परीक्षा सुरु भएको करिब पाँच मिनेटमै सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको घटनाले विश्वविद्यालयको परीक्षा प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका स्क्रिनसटअनुसार ‘MBS First Sem Section C’ नामक व्हाट्सएप समूहमा परीक्षा सुरु भएको केही मिनेटमै प्रश्नपत्र पठाइएको देखिन्छ। सोही समूहमा केही विद्यार्थीले “सर, सोलुसन पनि पठाइदिनु न” भन्दै प्रतिक्रिया दिएको स्क्रिनसटसमेत सार्वजनिक भएको छ।
यस घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा हालसम्म दुई जनालाई पक्राउ गरिएको छ भने घटनाको थप अनुसन्धान भइरहेको छ।
‘प्रश्नपत्र लिकदेखि सिट प्लानिङसम्म सेटिङ हुन्छ’ : विद्यार्थी
नाम नखुलाउने सर्तमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत केही विद्यार्थीले प्रश्नपत्र बाहिरिने प्रक्रिया कुनै एक व्यक्तिमा सीमित नभई संगठित रूपमा हुने गरेको दाबी गरेका छन्।
उनीहरूका अनुसार परीक्षा केन्द्र मिलाउने, सिट प्लानिङ व्यवस्थापन गर्ने, परीक्षा हलभित्र मोबाइल लैजान सहज वातावरण बनाउने तथा केही कोठामा सहज निगरानी हुने गरी निरीक्षक व्यवस्थापन गर्ने जस्ता कामसमेत हुने गरेको उनीहरूको दाबी छ।
एक विद्यार्थीले भने, “मोबाइल लिएर परीक्षा हलमा प्रवेश गर्नु सामान्यजस्तै भइसकेको छ। केही विद्यार्थीले बाहिर नै लेखिएको उत्तरपुस्तिका ल्याएर बुझाउने गरेको पनि सुनिन्छ। मेहनत गरेर पढ्ने विद्यार्थीभन्दा सेटिङको भरमा परीक्षा दिनेहरूलाई फाइदा पुगिरहेको छ।”
‘एआईबाट उत्तर तयार पारेर समूहमा पठाइन्छ’
ती विद्यार्थीका अनुसार प्रश्नपत्र व्हाट्सएप, भाइबर, फेसबुक मेसेन्जरलगायतका विभिन्न माध्यमबाट बाहिरिने र त्यसपछि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) वा अन्य माध्यम प्रयोग गरी उत्तर तयार पारेर समूहमा पठाइने गरेको दाबी छ। कतिपय अवस्थामा विषय शिक्षकको समेत संलग्नता हुने गरेको आरोप उनीहरूले लगाएका छन्। यद्यपि, यी आरोपहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्।
‘भाइबर समूहमा प्रश्नसँगै उत्तर पनि आउँछ’
हालै स्नातक चौथो वर्षको परीक्षा दिएका अर्का एक विद्यार्थीले पनि परीक्षा अवधिमा केही भाइबर समूहमा प्रश्नपत्र र त्यसको उत्तर क्रमशः आउने गरेको दाबी गरे।
उनका अनुसार धेरै विद्यार्थीले परीक्षा हलमै मोबाइल प्रयोग गरी ती समूहमा आएका उत्तरहरू आफ्नो उत्तरपुस्तिकामा सार्ने गरेका छन्।
‘यो नयाँ होइन, सार्वजनिक भएको पहिलो ठूलो घटना’
विद्यार्थी संगठनसँग सम्बन्धित केही विद्यार्थीका अनुसार प्रश्नपत्र बाहिरिने घटना नयाँ नभई लामो समयदेखि दोहोरिँदै आएको समस्या हो। उनीहरूका अनुसार कतिपय अवस्थामा प्रश्नपत्र परीक्षा सुरु हुनुभन्दा एक घण्टा अगाडि, केही घटनामा त एक दिनअघि नै किनबेच हुने गरेको चर्चा हुने गरेको छ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको नियमअनुसार परीक्षा सुरु भएको ३० मिनेटपछि परीक्षार्थीलाई परीक्षा हलमा प्रवेश गर्न दिइँदैन। तर प्रश्नपत्र परीक्षा सुरु भएको केही मिनेटमै बाहिरिनुले परीक्षा सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
छानबिन समिति गठन
घटनापछि त्रिभुवन विश्वविद्यालय व्यवस्थापन संकायले घटनाको सत्यतथ्य पत्ता लगाउन तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। समितिले घटनामा संलग्न व्यक्तिको पहिचान गरी आवश्यक कारबाहीका लागि सिफारिस गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विश्वविद्यालयको विश्वसनीयतामाथि चुनौती
परीक्षासँग सम्बन्धित यस्ता घटनाले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको परीक्षा प्रणाली, मूल्याङ्कन प्रक्रिया तथा विश्वविद्यालयबाट उत्पादित जनशक्तिको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
छानबिन समितिको प्रतिवेदन र अनुसन्धानको निष्कर्षले यस घटनाको वास्तविकता उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, आगामी दिनमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन विश्वविद्यालय र सम्बन्धित निकायले कस्ता सुधारात्मक कदम चाल्छन् भन्ने विषयलाई विद्यार्थी, अभिभावक तथा सरोकारवालाले चासोका साथ हेरिरहेका छन्।